Democratie

Studenten winnen! Hoe de vreedzame protestbeweging geschiedenis schreef in Servië 

Foto: Verkiezingsbijeenkomst van de “Studentska lista – Studenti pobeđuju” (Studentenlijst – Studenten overwinnen) in Servië, in aanloop naar de vervroegde parlementsverkiezingen

Opeens ging het zondagavond razendsnel. Al rond half 10 ’s avonds kondigde Aleksandar Vučić aan dat zijn partij de verkiezingen had verloren en dat de studentenlijst een meerderheid in het Servische parlement had behaald. In de straten van Belgrado barstte het feest los. Na bijna twee jaar van massale protesten tegen corruptie, onderdrukking en democratische achteruitgang is het de studenten gelukt om het regime te verslaan.  

In het derde en laatste deel van deze serie analyseren we de historische verkiezingsoverwinning van de studentenlijst. Hoe slaagde een vreedzame protestbeweging erin om na jaren van democratische achteruitgang politieke verandering teweeg te brengen? En wat betekent deze overwinning voor de toekomst van Servië en andere protestbewegingen? 

Van de straat naar het parlement 

Volgens de voorlopige verkiezingsuitslag heeft de studentenlijst met bijna 54 procent van de stemmen 141 van de 250 zetels behaald. De SNS van Vučić behaalde 103 zetels met ongeveer 40 procent van de stemmen. Met deze landslide overwinning komt er een einde aan de jarenlange politieke dominantie en onderdrukking van het regime.  

De opkomst was ongekend hoog en lag ongeveer rond de 69 procent. Niet eerder gingen in Servië zoveel burgers massaal stemmen. In de praktijk is de opkomst echter nog hoger. Dit komt doordat de kiesregisters niet actueel zijn. Het is inspirerend hoe de studenten erin geslaagd zijn om jongeren en burgers die eerder weinig vertrouwen hadden in verandering en de politiek nu naar de stembus te krijgen.  

Een geweldloze beweging 

Zelfs na bijna twee jaar van repressie, intimidatie en onderdrukking slaagde de studentenlijst erin om vast te houden aan vreedzaam verzet. De regering Vučić probeerde de protestbeweging op verschillende manieren te onderdrukken en ongeloofwaardig te maken. Vreedzame demonstranten werden opgepakt en vastgezet, kritische professoren kregen hun salaris niet uitbetaald en in de gecontroleerde media werden de studenten in een slecht licht gezet.  

Toch bleven de studenten vasthouden aan hun vreedzame strategie. In plaats van met geweld te reageren, bleven zij demonstreren, waardoor steeds meer Serviërs gemobiliseerd werden. Daarmee voorkwamen zij dat het regime geweld kon gebruiken als rechtvaardiging om de protesten verder te onderdrukken. 

Juist die vreedzame volharding bleek een essentiële kracht van de studentenbeweging. Door niet in te gaan op de provocaties van Vučić, wisten de studenten hun geloofwaardigheid te behouden. Als gevolg kregen de studenten steeds meer steun onder grotere delen van de Servische samenleving.  

De lastige vervolgstap 

Toch betekent het vertrek van Vučić niet dat Servië van de ene op de andere dag weer een goed functionerende democratie is. Na jaren waarin de regeringspartij steeds meer controle kreeg over staatsinstellingen, justitie en media, staat de studentenlijst voor een enorme uitdaging. In Polen en recenter Hongarije zagen we al hoe lastig dit in de praktijk kan zijn. 

Het herstellen van onafhankelijke instituties, het bestrijden van corruptie en het versterken van de rechtsstaat zal tijd kosten. Bovendien bestaat de studentenlijst uit kandidaten met uiteenlopende politieke overtuigingen. Waar zij zich tot nu toe konden verenigen in hun verzet tegen Vučić, zullen zij nu gezamenlijk besluiten moeten nemen over de toekomst van Servië. 

Daarnaast zal de studentenlijst naast het formeren van een regering en aanwijzen van een premier al snel geconfronteerd worden met een nieuwe testcase: uiterlijk 25 december 2026 moet er ook nog een nieuwe president gekozen worden.  

Een beweging die inspireert?  

De betekenis van deze verkiezingen reikt mogelijk verder dan de grenzen van Servië. In een wereld waarin democratische achteruitgang in steeds meer landen plaatsvindt, heeft de studentenlijst laten zien dat democratische verandering mogelijk is.  

Ondanks provocaties, politiegeweld en zwartmakingen gingen de studenten in Servië vreedzaam door. Door te vechten tegen corruptie en voor een democratische toekomst kregen ze geleidelijk steeds meer steun. Uiteindelijk heeft de studentenlijst net als Péter Magyar laten zien dat zelfs in een electorale autocratie democratische verandering nog mogelijk is.  

Ook in landen, zoals Albanië en Georgië, zijn jongeren recent massaal de straat opgegaan om te protesteren tegen corruptie en de politieke leiders. Hoewel de politieke omstandigheden verschillen, kan de overwinning in Servië voor deze bewegingen een belangrijke inspiratiebron, en misschien zelfs een blauwdruk zijn voor verandering.  

De eerste stap is gezet. Of de studentenlijst erin gaat slagen om van Servië weer een volwaardig democratie te maken, moet nog blijken. Maar voor nu stemt de verkiezingsuitslag op de Westelijke Balkan hoopvol.  

Volle zaal met publiek dat de handen in de lucht steekt

Steun
PRO International

Steun activisten wereldwijd, strijd mee voor eerlijk beleid en help jongeren bouwen aan democratie.