Bron foto: WikiMedia Commons
Sinds de Georgische onafhankelijkheid van de Sovjet-Unie in 1991, kent het land een historie van revoluties, oorlog en protesten, maar ook hoop op democratisering. Tegenwoordig verdwijnt die hoop echter met elke dag dat het regime van Georgian Dream demonstranten en politici gevangenneemt, oppositiepartijen wil verbieden en het maatschappelijk middenveld financieel en juridisch uitholt. PRO International sprak met Georgische collega’s, die allemaal op hun eigen manier door blijven strijden voor democratie, vrijheid en een Europese toekomst. Ze vertellen over de strategie van Georgian Dream en hoe het regime Georgië wil isoleren van Europa. Volgens hen moet juist daarom de internationale gemeenschap solidair zijn in de strijd voor democratie.
Van Sovjetstaat tot EU-kandidaat
Net als veel andere buurlanden van de voormalige Sovjet-Unie is Georgië begin jaren 90 onafhankelijk geworden. Op 31 maart 1991 stemde 99,1% van de kiezers vóór onafhankelijkheid. Van Russische invloed komt Georgië echter tot op de dag van vandaag niet af. Een voormalig Sovjetminister werd premier en voerde de corrupte regering aan tot 2003, wanneer de zogenoemde ‘Rose Revolution’ plaatsvindt.
Na de ‘Revolutie van Rozen’ komt opstandleider Micheil Saakasjvili aan de macht. Georgië een tijdperk van modernisering en toenadering tot de EU en NAVO bloeit op. Deze periode ging echter ook gepaard met ernstige zorgen over mensenrechten, wat in november 2007 uitmondde in een gewelddadig optreden tegen protesten en het daaropvolgende aftreden van Saakasjvili. Later werd hij opnieuw verkozen. In 2008 viel Rusland Georgië binnen; een oorlog die eindigde met de bezetting van Georgische gebieden en de de facto annexatie ervan door Rusland.
In 2012 stapt Bidzina Ivanishvili, de rijkste man van Georgië, uit de schaduwen van de macht. Met mooie beloftes en een droom van een hersteld, sterk Georgië weet hij veel mensen achter zich te krijgen, én achter zijn net opgerichte partij: Georgian Dream. Ivanishvili wordt premier van Georgië en niet veel later treedt Saakasjvili af als president. Georgian Dream wil op internationaal vlak vrienden zijn met zowel Rusland als de EU, hoewel veel Georgiërs meer voelen voor Europese samenwerking. 70% van Georgiërs wil lid worden van de EU, 60% vindt dat lidmaatschap ten koste mag gaan van handel met Rusland. Toch heeft Georgian Dream grote support onder de bevolking, 80% beoordeelt Ivanishvili positief en 63% zegt dat Georgian Dream de partij is die het dichtste bij hen staat.
Sinds 2012 blijft Georgian Dream onafgebroken aan de macht. Tien jaar later doen ze een verzoek bij de EU om het toetredingsproces te beginnen. Van een lijst met eisen vanuit Brussel die de Europese droom van veel Georgiërs eindelijk realiteit zou maken, komt echter weinig terecht. In tegendeel, de autocratisering van de Kaukasische staat die misschien wel nooit een volledige democratie was, kwam juist na 2022 echt op stoom.
Met dank aan de analyses van onze Georgische collega’s bieden wij in de volgende alinea’s een kijkje in het playbook van Georgian Dream. Hoe ze eerst het maatschappelijk middenveld proberen plat te leggen, de daaropvolgende protesten neerslaan en nu ook de oppositiepartijen willen verbieden. Het is een stappenplan met als einddoel om Georgië compleet te isoleren van Europa, met Georgian Dream als enige machthebber.
Anti-spionnen wet
In mei 2024 wordt de vrijheid van meningsuiting sterk ingeperkt wanneer het parlement, waarin Georgian Dream een absolute meerderheid heeft, de ‘Foreign Agent Law’ instemt. De wet, die zeer veel gelijkenissen vertoont met Russische anti-NGO wetgeving, verplicht non-gouvernementele organisaties om zich te registreren als ‘foreign agents’ als zij meer dan 20% van hun inkomsten uit buitenlandse subsidies krijgen. Het regime wil met deze wet het werk van NGO’s nagenoeg onmogelijk maken, onder het frame van het tegengaan van buitenlandse inmenging. “In het Engels klinkt de term ‘foreign agent’ wellicht nog redelijk”, legt Dimitri Tskitishvili uit, een voormalig parlementslid dat nu voor het Georgian Progressive Forum werkt. “Maar in het Georgisch betekent het niets minder dan ‘spion’.”
Georgian Progressive Forum pleitte voor arbeidsrechten en sociaal beleid. Tot voor kort voerde zij, naast haar andere activiteiten, ook gezamenlijke projecten uit met overheidsinstanties, waaronder staatsinstellingen. Dat was althans het geval tot vier jaar geleden, het overgrote deel van de werkzaamheden ligt nu stil. “Wij willen niet meedoen aan de ondemocratische wet. Als we de regels zouden volgen en ons zouden registreren als ‘buitenlandse agent’, zouden we in feite gegijzeld worden”, zegt Tskitishvili. De activiteiten van zijn organisatie zijn nu voornamelijk op vrijwillige basis.
Georgian Progresive Forum is niet de enige organisatie die hard is geraakt door de wet. Veel organisaties zijn naar het buitenland gevlucht, zetten hun activiteiten stop of verdwijnen helemaal. Hun werknemers vluchten naar EU-landen, sommigen ondergaan een veel erger lot als ze in Georgië blijven. Overtreding van de wetgeving kan zelfs tot celstraffen leiden. Het maatschappelijk middenveld van Georgië is zeer afhankelijk van internationale fondsen en subsidies. Zonder onafhankelijk en divers maatschappelijk middenveld, is er geen georganiseerde beweging die machthebbers controleert. En dat is precies het doel van Georgian Dream.
Protesten, politiegeweld en parlementaire verkiezingen
Door de ‘Russian Law’ vullen de straten van Tbilisi zich namelijk wederom met demonstranten gedurende 2024. De veelal jonge demonstranten verzamelen massaal voor het parlementsgebouw, gewikkeld in EU-vlaggen komen ze daar op voor hun Europese toekomst. Het weerhoudt Georgian Dream er niet van om ook in oktober 2024 de parlementsverkiezingen te winnen, hoewel er grootschalig bewijs van fraude is door zowel lokale als internationale verkiezingswaarnemers. Wanneer premier Irakli Kobachidze een maand later aankondigt voorlopig niet verder te werken aan de toetreding tot de EU, bereiken de protesten een hoogtepunt. Het wordt duidelijk dat toenadering tot de EU slechts een campagnetruc was van Georgian Dream. Nu er daadwerkelijk verplichtingen bij komen kijken op het gebied van democratie en mensenrechten, is het vooral een last.
Hoe groter de protesten worden, des te gewelddadiger ze worden neergeslagen door de politie. Meer dan 460 demonstranten worden gearresteerd, waarvan meer dan 300 vertellen over mishandeling of zelfs marteling tijdens hun arrest en gevangenschap. Niet alleen demonstranten maar ook politici van de oppositie worden gevangengezet, vertelt Giorgi Gotsiridze. Gotsiridze werkt bij de Georgian Young Lawyer Organization, ooit de grootste maatschappelijk middenveldorganisatie van Georgië, maar in de afgelopen jaren zijn ze gedwongen om van 60 naar 10 medewerkers te gaan. Misschien wel het ergste is dat ze met die omvang nog steeds een van de meest actieve NGO’s zijn in het land. ‘Er zijn vele zogenoemde sabotage-aanklachten van het regime tegen politici die de protesten publiekelijk ondersteunen.’, vervolgt Gotsiridze. ‘De politie beweert dat demonstranten het parlementsgebouw probeerden te infiltreren. Georgian Dream gebruikt dat om oppositieleden te beschuldigen van sabotage tegen de staat.’
Verbieding oppositiepartijen
Die beschuldiging wordt vaak gebruikt om tegenstanders van het regime monddood te maken. Zo wordt de volgende stap gezet in het plan van Georgian Dream: het neutraliseren van de oppositiepartijen. In oktober 2025 kondigde het regime aan dat ze drie oppositiegroepen voor de constitutionele rechter slepen met de beschuldiging dat ze de ‘grondwettelijke orde verstoren’. Sinds toen zijn elke keer als de deadline van het constitutionele hof dichterbij kwam weer nieuwe oppositiepartijen aan de lijst toegevoegd, waardoor de rechtszaak keer op keer is uitgesteld. Dat brengt ons naar afgelopen maand, toen oppositiepartij For Georgia werd toegevoegd aan de lijst. Hoewel dit misschien klinkt als de zoveelste poging van Georgian Dream om de oppositie de mond te snoeren, is deze laatste toevoeging toch extra opvallend. For Georgia is namelijk de enige oppositiepartij die haar zetels in het parlement daadwerkelijk heeft ingenomen. De andere oppositiepartijen boycotten het parlement vanwege de oneerlijke verkiezingen in 2024.
Strategie Georgian Dream
Ook worden de oppositiepartijen beschuldigd van provocatie van Rusland. In Georgië bestaat elke dag de angst dat zij het volgende Oekraïne worden, iets waar Georgian Dream maar wat graag op inspeelt. Alles wat uit het buitenland komt, wordt geframed als buitenlandse inmenging, of het nou vanuit Rusland komt of niet. Elke stap richting de Europese droom van zoveel Georgiërs wordt door de regering gespind als een provocatie van Rusland. Op die manier wordt elke toenadering tot de EU lamgelegd. Georgië isoleert zo verder en verder, en dat is dus precies wat Georgian Dream wil. Hoe minder pottenkijkers, hoe minder uitdaging van hun politieke macht. ‘Georgian Dream wil een gevoel van nihilisme creëren: niks wat we doen zou iets kunnen veranderen aan de situatie.’, vertelt Tamar Kekenadze, lid van de politieke raad bij For Georgia.
Kekenadze ziet de rechtszaak als een poging om oppositiepartijen te verbieden en om kritische geluiden monddood te maken. Georgian Dream maakt nu ook duidelijk dat het doel van de rechtszaak is om ruimte te bieden voor nieuwe ‘gezonde’ oppositiepartijen, een belofte eerder gemaakt door Ivanishvili in 2024. Bovendien kan de rechtszaak worden ingezet als onderhandelingsmiddel met de EU of de Verenigde Staten. Georgian Dream is zich sterk bewust van de Europese droom van veel Georgiërs, waaronder ook hun eigen supporters. Het regime kan de rechtszaak inzetten in de onderhandelingen om zo de schijn op te houden dat ze democratische vooruitgang boeken in de toenadering tot de EU. Interessant genoeg zagen zowel Tskitishvili, Gotsiridze als Kekenadze in aparte interviews de rechtszaak op precies die manier: als een haast krampachtige poging van Georgian Dream om de macht zoveel mogelijk naar zich toe te trekken, en tegelijkertijd zowel hun eigen supporters, de EU én Rusland tevreden te stellen. Tsikitishvili omschreef het regime zelfs als zwak; het blijft enkel aan de macht omdat de oppositie nog zwakker is. “De Georgische samenleving moet zich voorbereiden op de verkiezingen. Die zullen niet eerlijk verlopen, dus moeten er zoveel mogelijk mensen worden gemobiliseerd. Het regime zal instorten zodra de demonstrerende samenleving sterk wordt.”
Voorbereiden voor verkiezingen
In oktober 2028, net iets minder dan twee jaar, zijn er weer parlementsverkiezingen in Georgië. Veel activisten bereiden zich nu al voor op wat voelt als de laatste kans om het land te redden van dictatuur. Velen van hen hebben zich georganiseerd onder de Movement for Social Democracy, een progressieve beweging opgericht na de verkiezingen in 2024. Sopho Verdzeuli, bestuurslid van de beweging, vertelt hoe ze op alle vlakken worden tegengewerkt door de overheid. ‘Toen we een beweging wilden worden, werd het proces maandenlang uitgesteld door de minister van justitie. Normaal duurt het slechts enkele dagen’. De beweging had primair als doel om bewustzijn te creëren bij mensen over de desastreuse gevolgen van een Georgian Dream verkiezingsoverwinning. ‘Maar mensen reageerden dat er geen goeie partij alternatieven waren’, zegt Verdzeuli. Nu de termijn van het regime net iets over de helft is, neemt de beweging het heft in eigen handen: ze willen een partij worden. Dat kost veel tijd en organisatiewerk. ‘Eerst moeten we ons programma schrijven. Dan bouwen we aan onze interne structuur. Die is horizontaal opgebouwd, we sturen op consensus. We bouwen ook aan netwerken van solidariteit door het hele land. En nu zullen we echt een geregistreerde partij proberen te worden. We zullen wederom tegengewerkt worden en tegen veel juridische en politieke belemmeringen aanlopen.’ Dat vooruitzicht stopt de activisten echter niet. Sterker nog, ze willen deze maand nog een partij worden.
Tikkende tijdbom
Het zal een enorme uitdaging worden voor de Georgische oppositie om het volk ervan te overtuigen dat Georgian Dream niet de oplossing is voor hun problemen of voor hun angst. De oppositiepartijen zijn verdeeld en het maatschappelijk middenveld bijna helemaal lamgelegd. De Movement for Social Democracy wil het dan ook over andere boeg gooien, legt Verdzeuli uit: ‘De strategie van de oppositiepartijen was om te focussen op internationale actoren, in plaats van op de behoeftes van Georgiërs. Wij willen een andere politieke structuur, een andere cultuur en een nieuw verhaal.’ De nog op te richten partij wilt zich richten op progressieve thema’s, op de vaak slechte financiële positie van veel Georgiërs, en op groen beleid. ‘De crisis waar we nu in zetten wordt voornamelijk veroorzaakt door sociaaleconomische factoren. Het autocratische regime functioneert bijna lachwekkend slecht. Ze zijn niet in staat om zowel de levenskwaliteit van Georgiërs onder controle te houden als de oppositie. Wanneer ze moeten kiezen tussen die twee, dan zullen ze er altijd voor kiezen om die laatste onder de duim te houden. Als er geen maatschappelijke organisaties of oppositie overblijft, dan krijgt ontevredenheid onder het volk geen platform.’
Zwak regime of niet, de tijd tikt. Verdzeuli noemt het treffend een race tegen de klok: in 2028 heeft Georgië een kans om het regime van repressie, autocratie en mensenrechtenschendingen ten val te brengen. Vergelijkbare situaties in Hongarije en recentelijk Servië geven hoop. Georgian Dream heeft die voorbeelden echter ook gezien. En alles wijst erop dat ze de tijdbom niet laten tikken tot 2028.
Laat Georgië niet alleen
Terwijl je dit artikel leest heeft Georgian Dream, tegen de verwachtingen in, de volgende stap genomen in de rechtszaak om de oppositiepartijen te verbannen. De hoorzittingen zijn nu in volle gang. Strenge afkeurende statements van EU-instituties zullen ze niet stoppen. Onze Georgische collega’s blijven strijden voor de Georgische democratie en de Europese droom. Afzonderlijk gevraagd hebben ze toch dezelfde oproep: ‘Georgian Dream wil Georgië stilletjes isoleren van de rest van Europa. Maar wij horen bij Europa. Vergeet ons niet. Strijd in luide solidariteit met ons.’